autor: Prof. dr hab. Alfreda Graczyk

Woda jest jednym z głównych składników wszystkich organizmów żywych, zarówno roślinnych, jak i zwierzęcych oraz organizmu ludzkiego. W organizmie ludzkim woda jest czynnym składnikiem w wielu reakcjach biochemicznych i wpływa na właściwości determinujące funkcjonowanie makrocząsteczek takich jak białka, węglowodany, tłuszcze itp. Wiadomo, że dla prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego nieodzowna jest stabilność środowiska wewnątrzkomórkowego i zewnątrzkomórkowego, utrzymywana we względnie wąskich granicach (1).

Głównym składnikiem gwarantującym utrzymanie takich warunków jest woda oraz rozpuszczone w niej jony metali takich jak: Na+, K+, Ca2+, Mg2+, oraz jony chlorkowe, fosforanowe, oraz wodorowęglanowe. Ogólna zawartość wody w organizmie mężczyzny waha się w granicach 55 – 65% wagi ciała, zawartość wody w organizmach kobiet jest około 10% niższa, oraz niższa jest u wszystkich ludzi otyłych.

Dwie trzecie wody zawartej w organizmie ludzkim stanowi płyn wewnątrz komórkowy, pozostała jedna trzecia związana jest z płynami zewnątrzkomórkowymi, który stanowi osocze i inne płyny, jak n.p mocz i pot. 
Regulacja równowagi wodnej w organizmie jest procesem złożonym i zależy przede wszystkim od podwzgórza, kontrolującego pragnienie, hormonu antydiuretycznego (ADH) oraz czynności nerek. Stany niedoboru bądź nadmiaru wody w organizmie są wynikiem nadmiernego wydalania, bądź niedoboru podaży. Takie stany prowadzą zawsze do zaburzenia równowagi elektrolitowej związanej ze względnie stałym składem jonowym i wewnątrzkomórkowego. Zaburzenia w stężeniu podstawowych jonów występujących wewnątrz i zewnątrz komórki, skutkują zaburzeniami w wielu reakcjach metabolicznych przebiegających w komórkach i decydujących o prawidłowym funkcjonowaniu całego organizmu.

Prawidłowa zawartość podstawowych biopierwiastków takich jak Na+, K+, Mg2+, Ca2+, Fe+2, Zn+2, Cu+2, Mn+2 oraz aniony HCO3-, jony fosforanowe, Cl-, F-, Se-2 odgrywa ważną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu ludzkiego, począwszy od stadium embrionalnego aż do końca życia.

Woda jest więc niezmiernie ważna dla prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego jako rozpuszczalnik oraz jako nośnik, czyli źródła podstawowych jonów. Bowiem to, co nazywamy potocznie wodą, jest roztworem wodnym zawierającym różne jony, które są niezbędne do życia, ale może również zawierać różne zanieczyszczenia szkodliwe dla organizmów żywych, w tym dla organizmu człowieka.
Dlatego zaopatrzenie organizmów żywych w „dobrą wodę” tzn. zawierającą odpowiednie jony potrzebne dla prawidłowego funkcjonowania naszych organizmów jest problemem ważnym, jeśli nie najważniejszym w naszej diecie.
W Polsce, na szczęście, mamy dużo wód głębinowych w tym wód mineralnych, które zawierają jony potrzebne dla prawidłowego funkcjonowania organizmów ludzi i zwierząt.

Wody głębinowe można podzielić na dwie zasadnicze grupy jako wody źródlane o niskiej zawartości składników mineralnych (poniżej 500 mg/l) oraz wody mineralne o średniej zawartości składników mineralnych (od 500 – 1500 mg/l) i o wysokim stężeniu jonów (powyżej 1500 mg/l) potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. Wody mineralne mogą być znaczącym źródłem zaopatrzenia organizmu ludzkiego w podstawowe biopierwiastki, a mianowicie w wapń i magnez oraz częściowo w sód i potas. O ile sód i potas dostajemy w dużych (często za dużych w szczególności sodu) ilościach z pożywieniem (głównie w postaci soli spożywczej), o tyle zaopatrzenie organizmu w wapń i magnez zależy w dużym stopniu od wody, którą pijemy i używamy do przygotowania posiłków.

Zarówno wody źródlane jak też wody średnio i wysokozmineralizowane należy wykorzystać w procesie odżywiania, począwszy od stanu embrionalnego (odżywianie matki), a skończywszy na wieku emerytalnym.
Wody źródlane z dobrych źródeł (z terenów nieskażonych chemicznie i biologicznie) powinno się wykorzystywać do przyrządzania posiłków dla ludzi w każdym wieku, począwszy od niemowląt, a na ludziach starych kończąc.
Natomiast wody średnio i wysokozmineralizowane powinny być używane do codziennego picia bądź do przyrządzania napojów i koktajli owocowych lub jarzynowych wyłącznie na zimno.

Wody wysokozmineralizowane posiadają zwykle wysokie stężenia jonów wapnia około 200 mg/l oraz jonów magnezu około 50 – 100 mg/l oraz inne biopierwiastki i mogą być traktowane jako suplement w zakresie Ca i Mg pod warunkiem, że pacjenci o średniej wadze 60 – 70 kg powinni wypić  około 1,5l/24 godz. W takim przypadku ilość wapnia i magnezu zawarta w tej objętości wody może, w sposób znaczący uzupełniać niedobory tych pierwiastków w diecie.
Wody źródlane o niskiej zawartości składników mineralnych są zalecane wyłącznie do przygotowywania posiłków, natomiast wypicie dużych ilości takiej wody jako wody pitnej (1,5 do 2,0 l/ 24 godz) jest niewskazane, gdyż wody niskozmineralizowane posiadają duży potencjał ekstrakcyjny i mogą ekstraktować część ważnych biopierwiastków z organizmu.

Już od dawna wiadomo, że na obszarach gdzie wody są miękkie (niskozmineralizowane) istnieje statystycznie znamiennie zwiększona umieralność na choroby układu krążenia i choroby serca, w porównaniu do obszarów zawierających wodę twardą (wysokozmineralizowaną).

Takie badania wykonano na zróżnicowanych, pod tym względem, obszarach Anglii, Finlandii, Francji oraz USA, o czym donosi prof. M. Seelig w swojej monografii, poświęconej roli magnezu w organizmie człowieka [1].
Z badań M. Seelig wynika, że niedobór takich pierwiastków jak wapń i magnez u kobiet ciężarnych, może wywoływać zaburzenia w donoszeniu ciąży, jak i szereg wad u noworodka (nadpobudliwość, bezsenność, brak apetytu, a w skrajnych przypadkach niedoboru zaburzenia pracy układu krążenia i pracy serca (1)). Na niedobory podstawowych biopierwiastków najbardziej narażone są dzieci, począwszy od urodzenia do wieku dojrzałego, a następnie ludzie starsi, począwszy od okresu menopauzy u kobiet i andropauzy u mężczyzn. Cała populacja po 60-tym roku życia wykazuje duże niedobory wapnia, magnezu oraz innych ważnych biopierwiastków, takich jak: Se-2, Mn+2, Cz+3, Fe+ wiele chorób określanych jako choroby wieku starczego.

Z badań J. Durlacha i jego zespołu wynika, że ludzie należący do tej grupy wiekowej z różnych krajów świata wykazują duże niedobory biopierwiastków, które są przyczyną wielu chorób wieku starczego bądź je zaostrzają. Wody mineralne wysokozmineralizowane mogą być dla tej części populacji doskonałym suplementem, pozwalającym przynajmniej częściowo uzupełnić niedobory, zmniejszając tym samym występujące dolegliwości związane z chorobami wieku starczego (osteoporoza, cukrzyca, osłabiona praca nerek, a przede wszystkim osłabiona praca serca (Durlach i Seelig.

Polska jest krajem zasobnym zarówno w wody źródlane (niskozmineralizowane) jak i wody średnio i wysokozmineralizowane. Właściwe korzystanie z wód źródlanych do przygotowania posiłków, jak i z wód wysokozmineralizowanych do picia jako suplementów podstawowych biopierwiastków poprawić mogłoby kondycję całego społeczeństwa od małych dzieci, młodzieży szkolnej po ludzi w wieku średnim i wieku starczym. Wody wysokozmineralizowane to najlepsze suplementy dla podstawowych biopierwiastków przez całe nasze życie, a więc korzystajmy z tego.

Autorka jest pracownikiem naukowym Wojskowej Akademii Technicznej, Kierownikiem Pracowni Biochemii i Spektroskopii, Przewodniczącą Rady Naukowej programu „Woda dla zdrowia” PTMag.

Literatura:
1) Mildrad S. Seeling, M.D. Plenum Medical Book Company, N. York, London 1980r. Magnesium Deficiency in The Pathogenesis of Disease
2)  Magnez w Praktyce Klinicznej, Jean Durlach, ed.pol. Państwowy Zakład Wyd. Lekarskich, Warszawa 1992
3) Le Magnesium en biologie et en medicine, Jean Durlach, Michel Bara, Editions Medicales Internationales, Paris 2000 r.
4) The Biological Chemistry of the Elements, The Inorganic Chemistry of Life, J.J.R Fransto da Silva and R.J.P. Williams, 1991 London, Oxford University Press
5) Magnesium and ageing. II. Chemical data: actiogical mechanisms and phatophysiological consequences of magnesium deficyt in the elderly. Review. J. Durlach, V. Durlach, P. Bac, J. Raysiiguier, M. Bara, Magnesium Research, 1993 6 4, 379 – 94.